Gebelik öncesi danışmanlık
Sağlıklı bir gebelik, gebelik başlamadan önce yapılan hazırlıkla başlar. Gebelik öncesi muayenede genel sağlık durumunuz değerlendirilir, gerekli kan tetkikleri yapılır, folik asit başlanır ve varsa kronik hastalıkların gebeliğe uygun şekilde kontrol altına alınması sağlanır.
Gebelik öncesi görüşmede kan grubu, tam kan sayımı, tiroid fonksiyonları ve kızamıkçık (rubella), hepatit B gibi enfeksiyonlara karşı bağışıklık durumu değerlendirilir. Bağışıklığı olmayan kadınlarda gebelik öncesinde aşılama planlanabilir. Diyabet, hipertansiyon, tiroid hastalığı, epilepsi veya otoimmün hastalık gibi kronik bir rahatsızlığınız varsa kullandığınız ilaçların gebelikte güvenli olup olmadığı gözden geçirilir ve gerekirse ilgili uzmanla birlikte düzenlenir. Ailede bilinen kalıtsal hastalık bulunan veya akraba evliliği olan çiftlere taşıyıcılık testleri ve genetik danışmanlık önerilebilir.
Nöral tüp defektlerinin (omurilik ve beyin gelişim kusurları) önlenmesine yardımcı olmak için folik asidin gebelikten en az bir ay önce başlanması önerilir. Sigaranın bırakılması, alkolden uzak durulması, ideal kiloya yaklaşılması ve dengeli beslenme de sağlıklı bir gebeliğe hazırlığın parçasıdır.
Gebelik takibine ne zaman başlanmalı?
Ev tipi gebelik testi pozitif çıktıktan sonra, adet gecikmesinin ilk birkaç haftası içinde ilk muayeneye gelinmesi önerilir. İlk muayenede gebeliğin rahim içinde olup olmadığı, gebelik haftası ve tek ya da çoğul gebelik olup olmadığı değerlendirilir. Gebelik çok erken dönemdeyse ultrasonda henüz kalp atımı görülmeyebilir; bu durumda bir iki hafta sonra kontrol planlanır.
Bu muayenede ayrıntılı öykü alınır, tansiyon ve kilo ölçülür, kan grubu, tam kan sayımı, açlık şekeri, tiroid testleri, idrar tahlili ve gerekli enfeksiyon taramaları istenir. Tahmini doğum tarihi belirlenir ve sonraki kontrol programı sizinle paylaşılır. Bulantı, beslenme, egzersiz, seyahat ve iş hayatıyla ilgili sorularınız da bu görüşmede yanıtlanır.
Gebelik boyunca neler yapılır?
- İlk trimester (1–13. hafta)
- Gebeliğin yeri ve haftası doğrulanır, kalp atımı görülür. 11–14. haftalar arasında ense kalınlığı ölçümü ve ikili tarama testi yapılır.
- İkinci trimester (14–27. hafta)
- 18–22. haftalarda bebeğin organlarının ayrıntılı ultrasonla incelenmesi; 24–28. haftalarda gebelik şekeri taraması yapılır.
- Üçüncü trimester (28. hafta – doğum)
- Bebeğin büyümesi, amniyon sıvısı ve plasenta takip edilir; gerektiğinde NST ile bebeğin iyilik hali değerlendirilir.
- Doğum planlaması
- Doğum şekli ve zamanlaması, gebeliğinizin seyrine ve tıbbi gerekliliklere göre birlikte planlanır.
Her kontrolde tansiyonunuz ve kilonuz ölçülür, şikayetleriniz dinlenir ve bebeğin kalp atımı ile gelişimi değerlendirilir. Kan grubu Rh negatif olan anne adaylarında, bebekle kan uyuşmazlığını önlemeye yönelik takip ve gerekli durumlarda koruyucu iğne uygulaması planlanır.
Gebelikte hangi tarama testleri yapılır?
İkili, üçlü test ve ense kalınlığı
Tarama testleri, bebekte Down sendromu gibi bazı kromozom farklılıklarının olasılığını hesaplamaya yönelik testlerdir; kesin tanı koymazlar. 11–14. haftalarda yapılan ense kalınlığı ölçümü ve ikili test birlikte değerlendirilir. Bazı durumlarda 15–20. haftalar arasında üçlü veya dörtlü test uygulanabilir. Anne kanında bebeğe ait serbest DNA’nın incelendiği hücre dışı DNA testi de daha yüksek doğrulukta bir tarama seçeneği olarak sunulabilir.
Tarama sonucu “yüksek risk” çıkması bebekte kesin olarak bir sorun olduğu anlamına gelmez; bu durumda sonuç ayrıntılı olarak açıklanır ve gerekirse koryon villus örneklemesi ya da amniyosentez gibi tanısal testler konuşulur. Bu testlerin yapılıp yapılmayacağı kararı, bilgilendirme sonrasında aileye aittir.
Detaylı ultrason
18–22. haftalarda yapılan detaylı ultrasonda bebeğin beyni, yüzü, kalbi, omurgası, karın içi organları, böbrekleri ve kol-bacakları sistematik olarak incelenir. Plasentanın yeri ve amniyon sıvısı miktarı da değerlendirilir. Bu inceleme pek çok yapısal farklılığın saptanmasını sağlar; ancak hiçbir ultrasonun tüm sorunları gösterme garantisi yoktur.
Gebelik şekeri taraması
24–28. haftalar arasında şekerli sıvı içilerek yapılan yükleme testi ile gebelik diyabeti taranır. Gebelik diyabeti saptanırsa beslenme düzenlemesi, kan şekeri takibi ve gerekirse ilaç tedavisiyle hem annenin hem bebeğin sağlığı korunur.
Kontroller ne sıklıkla yapılır?
Sorunsuz seyreden bir gebelikte kontroller genellikle 28. haftaya kadar ayda bir, 28–36. haftalar arasında iki haftada bir, 36. haftadan sonra ise haftada bir yapılır. İkiz gebelik, yüksek tansiyon, gebelik şekeri, önceki gebeliklerde sorun yaşanmış olması veya bebeğin gelişiminde yavaşlama gibi durumlarda kontroller daha sık planlanır. Son haftalarda bebeğin kalp atımlarının ve rahim kasılmalarının izlendiği NST, bebeğin iyilik halinin değerlendirilmesinde kullanılır.
Riskli gebelik nedir, takip nasıl değişir?
Anne veya bebeğin sağlığı açısından olağandan daha yakın izlem gerektiren gebeliklere riskli (yüksek riskli) gebelik denir. 35 yaş üzeri gebelikler, ikiz ve üçüz gebelikler, gebelik öncesinden var olan diyabet, hipertansiyon, tiroid veya böbrek hastalığı, önceki gebeliklerde erken doğum, düşük, preeklampsi ya da bebek kaybı öyküsü, tüp bebek ile elde edilen gebelikler ve gebelik sırasında gelişen şeker veya tansiyon yüksekliği bu grupta değerlendirilebilir.
Riskli gebeliklerde kontroller daha sık yapılır; bebeğin büyümesi ve plasentanın işlevi Doppler ultrason gibi ek yöntemlerle izlenir. Gerekli durumlarda iç hastalıkları, endokrinoloji, kardiyoloji veya perinatoloji gibi bölümlerle ortak takip planlanır. Preeklampsi riski yüksek bulunan anne adaylarında, gebeliğin erken döneminde başlanan düşük doz aspirin gibi koruyucu tedaviler gündeme gelebilir. Doğumun zamanı ve şekli de bu gebeliklerde anne ve bebeğin durumuna göre daha ayrıntılı planlanır.
Gebelikte beslenme ve kilo alımı
Gebelikte “iki kişilik yemek” gerekmez; özellikle ilk aylarda ek enerji ihtiyacı oldukça sınırlıdır. Sebze, meyve, tam tahıllar, süt ürünleri ve yeterli protein içeren dengeli bir beslenme önerilir. Çiğ ya da az pişmiş et, yumurta ve deniz ürünleri, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler enfeksiyon riski nedeniyle tüketilmemelidir. Önerilen kilo artışı, gebelik öncesi kilonuza göre değişir ve kontrollerde düzenli olarak izlenir. Demir, D vitamini ve iyot gibi takviyelerin gerekliliği kan değerlerinize göre belirlenir.
Gebelikte aşılar
Gebelikte bazı aşılar hem anneyi hem de doğumdan sonraki ilk aylarda bebeği korumak amacıyla önerilir. Tetanos-difteri aşısı ve grip mevsiminde grip aşısı bunların başında gelir; boğmaca bileşenli aşı da gebeliğin ikinci yarısında önerilen aşılar arasındadır. Kızamıkçık gibi canlı aşılar ise gebelikte yapılmaz; bu nedenle bağışıklık durumunun gebelik öncesinde kontrol edilmesi önemlidir. Size önerilen aşı takvimi, güncel ulusal öneriler doğrultusunda kontrollerde planlanır.
Hangi durumlarda hemen doktora başvurmalısınız?
Gebelik boyunca bazı belirtiler, bir sonraki kontrolü beklemeden değerlendirilmeyi gerektirir:
- Vajinal kanama veya su gelmesi
- Şiddetli ya da düzenli aralıklarla tekrarlayan karın ağrısı ve kasılmalar
- Şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, yüzde ve ellerde ani şişlik
- Bebek hareketlerinde belirgin azalma (özellikle son trimesterde)
- Yüksek ateş, idrar yaparken yanma veya geçmeyen kusma
- Nefes darlığı veya göğüs ağrısı
Normal doğum mu, sezaryen mi?
Tıbbi bir engel bulunmadığı sürece normal (vajinal) doğum, anne ve bebek için genellikle önerilen doğum şeklidir. Normal doğum sonrası iyileşme daha hızlıdır ve anne kısa sürede bebeğiyle ilgilenmeye başlayabilir. Bununla birlikte bebeğin makat ya da yan geliş pozisyonunda olması, plasentanın rahim ağzını kapatması (plasenta previa), bazı çoğul gebelikler, önceki rahim ameliyatları veya doğum sırasında anne ya da bebeğin sağlığını tehdit eden durumlar sezaryen gerektirebilir.
Daha önce sezaryen ile doğum yapmış kadınlarda, uygun koşullar sağlandığında sezaryen sonrası normal doğum (VBAC) seçeneği de değerlendirilebilir. Doğum şekline ilişkin karar; gebeliğin seyri, tıbbi gereklilikler ve sizin tercihleriniz birlikte değerlendirilerek verilir. Doğum yaklaştığında doğum belirtileri, hastaneye ne zaman gelmeniz gerektiği ve doğum sonrası süreç hakkında ayrıntılı bilgilendirme yapılır.
Doğum sırasında ağrı kontrolü de önceden konuşulması gereken bir konudur. Normal doğumda epidural analjezi, uygun koşullarda ağrıyı belirgin şekilde azaltan güvenli bir seçenektir. Sezaryen ise çoğunlukla spinal veya epidural anestezi ile yapılır; bu sayede anne doğum sırasında uyanık kalabilir ve bebeğini hemen görebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu anestezi ekibiyle birlikte belirlenir.
Doğum sonrası takip
Gebelik takibi doğumla sona ermez. Doğum sonrası ilk haftalarda kanamanın seyri, dikiş ya da kesi yerinin iyileşmesi, emzirme ve annenin ruh hali takip edilir. Doğum sonrası yaklaşık 6. haftada yapılan kontrolde genel muayene yapılır, doğum kontrol yöntemleri konuşulur ve gebelik sırasında ortaya çıkan tansiyon yüksekliği ya da gebelik şekeri gibi durumların sonraki takibi planlanır. Doğum sonrası hüzün ve depresyon belirtileri de bu dönemde dikkatle değerlendirilmesi gereken konular arasındadır.
Emzirme, doğum sonrası dönemin en önemli konularından biridir. İlk günlerde bebeğin memeyi doğru kavraması, sık emzirme ve annenin yeterli dinlenmesi süt yapımını destekler. Meme ucunda çatlak, memede kızarıklık ve ateş gibi şikayetler meme iltihabının belirtisi olabileceğinden beklemeden değerlendirilmelidir. Doğum sonrası pelvik taban kaslarının güçlendirilmesine yönelik egzersizler de idrar kaçırma gibi şikayetlerin önlenmesine yardımcı olur.
Maltepe’de gebelik takibi ve doğum
Doç. Dr. Ali Gürsoy, gebelik takibini ve doğumları Maltepe Üniversitesi Hastanesi’nde gerçekleştirir. İstanbul Anadolu yakasında yer alan üniversite hastanemizde yenidoğan yoğun bakım, anestezi ve diğer uzmanlık birimlerinin aynı çatı altında bulunması, özellikle riskli gebeliklerde ve beklenmedik durumlarda önemli bir güvence sağlar. Takip süresince kontrol programı gebeliğinizin özelliklerine göre planlanır; tarama testleri ve ultrason sonuçları her aşamada sizinle açıkça paylaşılır. Her gebelik kendine özgüdür; takip ve doğum planı da size özel hazırlanır.
Tedavi süreci
- 1
Gebelik öncesi
Sağlık kontrolü, tetkikler ve folik asit desteği.
- 2
İlk kontroller
Gebeliğin doğrulanması, ilk kan tetkikleri ve ilk trimester taramaları.
- 3
Detaylı ultrason ve şeker taraması
18–22. haftalarda organ taraması, 24–28. haftalarda gebelik şekeri testi.
- 4
Düzenli takip
Haftalara göre planlanmış muayene, ultrason, NST ve testler.
- 5
Doğum
Size ve bebeğinize en uygun doğum planının uygulanması.
- 6
Doğum sonrası
Lohusalık dönemi kontrolü, emzirme desteği ve doğum kontrolü planlaması.
Sık sorulan sorular
Gebelikte ne sıklıkla kontrole gelmeliyim?
Sorunsuz seyreden bir gebelikte genellikle 28. haftaya kadar 4 haftada bir, 28–36. haftalar arasında 2 haftada bir, 36. haftadan sonra ise haftada bir kontrol önerilir. Risk durumuna göre bu sıklık artırılabilir. İkiz gebelik, yüksek tansiyon veya gebelik şekeri gibi durumlarda kontroller daha sık planlanır ve ek testler yapılabilir.
İlk muayeneye ne zaman gelmeliyim?
Gebelik testiniz pozitif çıktıktan sonra, adet gecikmesinin 1–2 haftası içinde ilk muayeneye gelmeniz önerilir. Bu muayenede gebeliğin rahim içinde olduğu doğrulanır. Kasık ağrısı veya kanama gibi bir şikayetiniz varsa beklemeden daha erken başvurmanız gerekir; çünkü bu belirtiler dış gebelik açısından değerlendirilmelidir.
Gebelikte folik asit ne zaman başlanmalı?
Folik asidin gebelik planlanırken, gebelikten en az bir ay önce başlanması ve gebeliğin ilk üç ayı boyunca sürdürülmesi önerilir. Bebeğin beyin ve omurilik gelişimi gebeliğin çok erken haftalarında, çoğu zaman kadın gebe olduğunu fark etmeden gerçekleşir. Daha önce nöral tüp defekti öyküsü olanlarda daha yüksek doz gerekebilir.
İkili test, üçlü test ve hücre dışı DNA testi arasındaki fark nedir?
Üçü de tarama testidir ve kesin tanı koymaz. İkili test ense kalınlığı ölçümüyle birlikte 11–14. haftalarda, üçlü test ise 15–20. haftalarda yapılır. Hücre dışı DNA testi anne kanındaki bebeğe ait DNA parçalarını inceler ve sık görülen kromozom farklılıkları için daha yüksek doğruluk sunar. Hangisinin uygun olduğu birlikte belirlenir.
Gebelikte hangi ilaçları kullanabilirim?
Gebelikte ilaç kullanımı her zaman doktorunuza danışılarak yapılmalıdır. Bazı ağrı kesiciler ve ateş düşürücüler belirli dozlarda güvenle kullanılabilirken, bazı ilaçlar bebeğin gelişimini etkileyebilir. Düzenli kullandığınız ilaçları kendi kararınızla bırakmayın; bazı hastalıkların kontrolsüz kalması ilacın kendisinden daha büyük risk oluşturabilir. Bitkisel ürünler için de aynı dikkat geçerlidir.
Gebelikte egzersiz yapabilir miyim?
Sorunsuz seyreden bir gebelikte düzenli, orta yoğunlukta egzersiz önerilir. Yürüyüş, yüzme ve gebelere uygun pilates veya yoga iyi seçeneklerdir. Düşme ve karına darbe riski taşıyan sporlardan, sırt üstü uzun süre yatmayı gerektiren hareketlerden ve aşırı ısınmadan kaçınılmalıdır. Erken doğum riski veya kanama varsa egzersiz planı ayrıca değerlendirilir.
Sezaryenden sonra normal doğum mümkün mü?
Uygun koşullarda mümkündür. Önceki sezaryenin nedeni, rahimdeki kesinin tipi, iki doğum arasındaki süre, bebeğin tahmini ağırlığı ve gebeliğin seyri değerlendirilerek karar verilir. Sezaryen sonrası normal doğum denemesinde rahim yırtılması gibi nadir ama ciddi bir risk bulunduğundan, doğumun gerekli imkanlara sahip bir hastanede yapılması önemlidir.
Doğum belirtileri nelerdir, hastaneye ne zaman gelmeliyim?
Düzenli aralıklarla gelen, giderek sıklaşan ve şiddetlenen kasılmalar, su gelmesi, nişan denilen kanlı mukus akıntısı doğumun başladığını gösterebilir. İlk doğumlarda kasılmalar düzenli olarak yaklaşık 5 dakikada bir gelmeye başladığında, su geldiğinde, kanama olduğunda veya bebek hareketleri azaldığında hastaneye başvurmanız önerilir.
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Maltepe Üniversitesi Hastanesi
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tedavi ancak muayene sonrasında belirlenebilir.
