Yumurtalık kisti nedir?
Yumurtalık kistleri, yumurtalık üzerinde ya da içinde gelişen sıvı veya farklı içerikle dolu keseciklerdir. En sık görülen tür, yumurtlama döngüsüne bağlı olarak gelişen ve genellikle birkaç adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolan fonksiyonel kistlerdir. Dermoid kistler, kistadenomlar ve çikolata kistleri gibi diğer türler ise takip veya tedavi gerektirebilir.
Yumurtalık kisti, kadın doğum polikliniklerinde en sık karşılaşılan bulgulardan biridir. Çoğu zaman rutin bir ultrason kontrolünde, hiçbir şikayet yokken tesadüfen fark edilir. “Kist” kelimesi pek çok kadında kaygı uyandırsa da üreme çağındaki kadınlarda görülen kistlerin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Burada önemli olan, kendiliğinden kaybolması beklenen bir kistle takip veya tedavi gerektiren bir kisti doğru şekilde ayırt etmektir.
Yumurtalık kisti türleri nelerdir?
Fonksiyonel kistler
Her adet döngüsünde yumurtalıkta yumurtayı taşıyan bir kesecik (folikül) gelişir ve yumurtlama ile çatlar. Folikül çatlamadan büyümeye devam ederse folikül kisti, yumurtlama sonrası oluşan sarı cisim içinde sıvı ya da kan birikirse korpus luteum kisti oluşur. Bu kistler çoğunlukla birkaç hafta ile birkaç ay içinde kendiliğinden kaybolur ve tedavi gerektirmez.
Korpus luteum kistinin içine kanama olduğunda hemorajik kist adı verilen tablo oluşur. Ultrasonda ağ benzeri bir görünüm veren bu kistler ani kasık ağrısına yol açabilir; ancak büyük çoğunluğu ağrı kesici ve takip ile kendiliğinden geriler. Kist yırtılarak karın içine yoğun kanama olması ise nadir görülür ve acil değerlendirme gerektirir. Kan sulandırıcı ilaç kullanan kadınlarda bu risk daha yüksek olabileceğinden ani ağrıda gecikmeden başvurulmalıdır.
Dermoid kist (matür kistik teratom)
Dermoid kistler, içinde yağ, saç, diş gibi farklı doku türlerini barındırabilen, genellikle iyi huylu kistlerdir. Kendiliğinden kaybolmazlar ve zamanla büyüyebilirler. Büyüdükçe yumurtalığın kendi etrafında dönmesine (torsiyon) zemin hazırlayabildikleri için çoğu durumda yumurtalık korunarak çıkarılmaları önerilir.
Kistadenomlar
Yumurtalığın yüzey hücrelerinden gelişen, sulu (seröz) ya da yapışkan (müsinöz) içerikli kistlerdir. Büyük çoğunluğu iyi huylu olsa da oldukça büyük boyutlara ulaşabilirler. Ultrason özelliklerine göre takip veya cerrahi tedavi planlanır.
Polikistik over ile karıştırılmaması gerekir
Polikistik over sendromunda (PKOS) yumurtalıklarda görülen çok sayıda küçük folikül gerçek anlamda kist değildir ve ameliyat gerektirmez. PKOS; adet düzensizliği, tüylenme ve kilo artışı gibi bulgularla seyreden hormonal bir durumdur ve farklı bir yaklaşımla tedavi edilir.
Çikolata kisti (endometrioma) nedir?
Çikolata kisti, rahim iç tabakasına benzeyen dokunun yumurtalıkta yerleşip her adet döneminde kanaması sonucu oluşan, içi koyu kahverengi kan dolu kisttir. Endometriozis hastalığının bir parçasıdır; şiddetli adet sancısı, ilişki sırasında ağrı ve gebe kalmada güçlük ile kendini gösterebilir. Çikolata kistleri yumurtalık rezervini etkileyebileceği için tedavi planı, doğurganlığın korunması gözetilerek yapılmalıdır.
Endometriozis kronik bir hastalıktır ve çikolata kistleri tedavi sonrasında da tekrar edebilir. Bu nedenle tedavi yalnızca kistin kendisine değil, ağrının kontrolüne, doğurganlığın korunmasına ve hastalığın uzun dönem yönetimine odaklanmalıdır. Küçük ve ağrısız çikolata kistlerinde, özellikle yakın gelecekte gebelik planı varsa, ameliyat yerine takip ve gerekirse doğrudan tüp bebek tedavisi daha uygun olabilir. Büyük, ağrılı ya da görüntüsü şüpheli kistlerde ise cerrahi gündeme gelir.
Hangi belirtilerde muayene olmalısınız?
- Kasıkta tek taraflı ağrı veya baskı hissi
- Şiddetli adet sancısı
- İlişki sırasında ağrı
- Adet düzensizliği
- Karında şişkinlik
- Ani ve şiddetli kasık ağrısı (acil değerlendirme gerektirir)
Ani başlayan, bulantı ve kusmanın eşlik ettiği şiddetli kasık ağrısı; yumurtalığın kendi etrafında dönmesi (torsiyon) veya kistin yırtılması gibi acil durumların belirtisi olabilir. Yumurtalık torsiyonunda yumurtalığın kanlanması bozulduğundan, organın korunabilmesi için zaman çok önemlidir. Bu tür bir ağrıda beklemeden en yakın acil servise başvurmanız gerekir.
Yumurtalık kisti nedeniyle ameliyat olacak ve ileride çocuk sahibi olmayı planlayan kadınlarda ameliyat öncesi yumurta dondurma seçeneği değerlendirilebilir.
Yumurtalık kisti nasıl teşhis edilir?
Yumurtalık kistlerinin tanısında en önemli araç vajinal ultrasondur. Ultrasonda kistin boyutu, duvar yapısı, içeriği (sıvı, kan, yağ ya da katı bölüm), içinde bölmeler olup olmadığı ve kanlanması değerlendirilir. Bu özellikler, kistin türü ve iyi huylu olma olasılığı hakkında çoğu zaman güçlü bir fikir verir. Fonksiyonel kist düşünülen durumlarda birkaç hafta sonra, adetin ilk günlerinde tekrarlanan ultrasonla kistin kaybolup kaybolmadığı kontrol edilir.
Gerekli görülen hastalarda CA-125 gibi tümör belirteçleri istenebilir; ancak bu testler endometriozis, adet dönemi veya enfeksiyon gibi iyi huylu durumlarda da yükselebileceğinden tek başına tanı koydurmaz ve muayene ile ultrason bulgularıyla birlikte yorumlanır. Çikolata kisti bulunan kadınlarda yumurtalık rezervini değerlendirmek için AMH ölçümü yapılabilir. Karmaşık görünümlü kistlerde MR görüntüleme ek bilgi sağlar.
Yumurtalık kisti ameliyatı ne zaman gerekir?
Ameliyat kararı tek bir ölçüte değil, birkaç faktörün birlikte değerlendirilmesine dayanır. Genel olarak şu durumlarda cerrahi tedavi önerilir:
- Birkaç adet döngüsü boyunca takipte kaybolmayan ya da büyümeye devam eden kistler
- Belirgin ağrı veya baskı belirtilerine yol açan kistler
- Torsiyon ya da yırtılma riski taşıyan büyük kistler
- Dermoid kist gibi kendiliğinden kaybolması beklenmeyen kistler
- Ultrason ya da diğer tetkiklerde şüpheli özellikler taşıyan kistler
- Tüp bebek tedavisini olumsuz etkileyebileceği düşünülen bazı kistler
Menopoz sonrası dönemde saptanan kistler, bu dönemde fonksiyonel kist beklenmediği için daha dikkatli değerlendirilir; ancak bunların da önemli bir kısmı basit ve iyi huyludur.
Ergenlik dönemindeki genç kızlarda ve hiç cinsel ilişki deneyimi olmayan kadınlarda değerlendirme, vajinal ultrason yerine karın üzerinden ya da makattan yapılan ultrasonla gerçekleştirilebilir. Bu yaş grubunda da kistlerin büyük çoğunluğu fonksiyoneldir ve gereksiz ameliyattan kaçınmak, yumurtalık dokusunu korumak özellikle önemlidir.
Kist ameliyatı nasıl yapılır?
Yumurtalık kisti ameliyatları günümüzde büyük çoğunlukla laparoskopik cerrahi ile, yani karında açılan birkaç küçük delikten kamera yardımıyla yapılır. Üreme çağındaki kadınlarda temel hedef yumurtalığı almak değil, yalnızca kisti çıkarmak ve sağlıklı yumurtalık dokusunu korumaktır. Bu işleme kistektomi denir. Kist duvarı yumurtalık dokusundan nazikçe ayrılarak çıkarılır; kanama kontrolünde yumurtalık dokusuna zarar verebilecek yaygın yakma işlemlerinden mümkün olduğunca kaçınılır. Çıkarılan kist patolojik incelemeye gönderilir.
Ameliyat genellikle genel anestezi altında yapılır ve çoğu hasta ertesi gün taburcu olur. Masa başı işlere çoğunlukla bir hafta içinde dönülebilir. Kötü huylu olduğundan şüphelenilen kistlerde ise ameliyatın kapsamı ve yöntemi farklı planlanır; gerekirse jinekolojik onkoloji ile birlikte değerlendirme yapılır.
Kist ameliyatı sonrası iyileşme
Laparoskopik kist ameliyatından sonra ilk günlerde kesi yerlerinde hassasiyet, karında şişkinlik ve omuz ağrısı hissedilebilir; bu şikayetler genellikle birkaç gün içinde azalır. Gün içinde kısa yürüyüşler yapmak iyileşmeyi hızlandırır. Ağır kaldırma ve yoğun egzersiz için genellikle birkaç hafta beklenmesi önerilir. Patoloji sonucu kontrol muayenesinde değerlendirilir; çikolata kisti nedeniyle ameliyat olan ve yakın dönemde gebelik planı olmayan kadınlarda tekrarı azaltmak için hormonal tedavi konuşulur. Ameliyattan sonraki ilk adet, normalden biraz farklı seyredebilir.
Yumurtalık kisti gebeliği etkiler mi?
Fonksiyonel kistler ve küçük, basit görünümlü kistler genellikle gebe kalmayı engellemez. Hatta gebeliğin erken haftalarında yumurtalıkta korpus luteum kisti görülmesi oldukça sıktır ve bu kist gebeliği destekleyen hormonları üretir; çoğunlukla ilk üç ayın sonunda kendiliğinden küçülür. Dermoid kist gibi daha büyük kistler ise gebelik sırasında büyüyen rahmin yer değiştirmesiyle birlikte torsiyon riskini artırabileceği için gebelik öncesinde değerlendirilmelidir.
Çikolata kisti ve endometriozis ise yumurtalık rezervi, tüplerin işlevi ve karın içi ortam üzerindeki etkileri nedeniyle gebe kalmayı zorlaştırabilir. Çikolata kisti olan ve gebelik isteyen kadınlarda ameliyat mı yoksa doğrudan tüp bebek tedavisi mi daha uygun olduğu; yaş, yumurtalık rezervi, kistin boyutu, ağrının şiddeti ve eşin sperm durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir. Bazı hastalarda önce yumurta ya da embriyo dondurma, ardından cerrahi planlanabilir.
Yumurtalık rezervini korumak neden önemli?
Her kadın sınırlı sayıda yumurtayla doğar ve bu yumurtalar yumurtalık dokusunun içinde yer alır. Kist ameliyatları, özellikle de çikolata kisti ameliyatları sırasında sağlıklı dokunun bir kısmı kaçınılmaz olarak etkilenebilir ve bu durum yumurtalık rezervinde azalmaya yol açabilir. Rezervi düşük olan, iki taraflı kisti bulunan ya da daha önce kist ameliyatı geçirmiş kadınlarda bu risk daha önemlidir.
Bu nedenle ameliyat kararı; kistin gerçekten ameliyat gerektirip gerektirmediği, kadının yaşı, mevcut rezervi ve çocuk sahibi olma planı birlikte değerlendirilerek verilmelidir. Ameliyat gerekiyorsa organ koruyucu teknikler uygulanmalı, uygun hastalarda ameliyat öncesinde yumurta dondurma seçeneği de konuşulmalıdır.
Ameliyat sonrasında yumurtalık rezervinin ne ölçüde etkilendiğini görmek için belirli bir süre sonra AMH ve antral folikül sayımı tekrarlanabilir. Bu bilgi, gebelik planlamasının zamanlamasında ve gerekirse yardımcı üreme tekniklerine erken yönlendirmede yol gösterir.
Maltepe’de yumurtalık kisti tedavisi
Doç. Dr. Ali Gürsoy, Maltepe Üniversitesi Hastanesi’nde yumurtalık kistlerinin değerlendirilmesinde gereksiz ameliyattan kaçınan ve doğurganlığı merkeze alan bir yaklaşım benimser. İstanbul Anadolu yakasındaki hastanemizde ayrıntılı ultrason değerlendirmesi yapılır, gerekli tetkikler planlanır ve takip mi yoksa tedavi mi gerektiği açıkça anlatılır. Ameliyat gereken durumlarda işlem laparoskopik olarak, sağlıklı yumurtalık dokusu korunarak yapılır. Her kistin özellikleri ve her kadının beklentisi farklı olduğundan tedavi planı da kişiye özel hazırlanır.
Tedavi süreci
- 1
Ultrason ve tetkikler
Kistin türü, boyutu ve özellikleri belirlenir; gerekirse kan tetkikleri istenir.
- 2
Takip ya da tedavi
Fonksiyonel kistler genellikle izlenir; diğer kistler için tedavi planlanır.
- 3
Rezerv değerlendirmesi
Gerekli durumlarda AMH ile yumurtalık rezervi ölçülür ve ameliyat kararına dahil edilir.
- 4
Organ koruyucu cerrahi
Gerekirse kist, sağlıklı yumurtalık dokusu korunarak laparoskopik olarak çıkarılır.
- 5
Doğurganlık planı
Rezerv takibi yapılır; gerekiyorsa yumurta dondurma seçeneği konuşulur.
Sık sorulan sorular
Her yumurtalık kisti ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Fonksiyonel kistlerin büyük çoğunluğu birkaç ay içinde kendiliğinden kaybolur. Ameliyat kararı kistin türüne, boyutuna, belirtilere ve takipte değişim gösterip göstermemesine göre verilir. Basit görünümlü, şikayete yol açmayan kistlerde genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında tekrarlanan ultrason kontrolü yeterlidir.
Çikolata kisti kısırlık yapar mı?
Çikolata kisti ve endometriozis gebe kalmayı zorlaştırabilir ve yumurtalık rezervini azaltabilir. Ancak her hastada kısırlığa yol açmaz. Tedavi planı, yaşınız ve çocuk sahibi olma isteğiniz göz önünde bulundurularak kişiye özel yapılır. Gerekli durumlarda ameliyat, yumurta dondurma veya tüp bebek tedavisi seçenekleri birlikte değerlendirilir.
Kist ameliyatı yumurtalık rezervini etkiler mi?
Özellikle çikolata kisti ameliyatlarında yumurtalık rezervi etkilenebilir. Bu nedenle ameliyat, sağlıklı yumurtalık dokusunu en üst düzeyde koruyacak şekilde ve gerekli durumlarda yapılmalıdır. Gerekirse ameliyat öncesi yumurta dondurma planlanabilir. Ameliyat sonrası belirli bir süre geçtikten sonra AMH ölçümü ile rezervdeki değişim takip edilebilir. İki taraflı veya tekrarlayan kistlerde bu değerlendirme daha da önem kazanır.
Kaç santimetre yumurtalık kisti ameliyat edilir?
Ameliyat kararı yalnızca boyuta göre verilmez. Basit görünümlü fonksiyonel kistler oldukça büyük olsalar bile kendiliğinden kaybolabilir. Buna karşın küçük bir dermoid kist ya da şüpheli özellikler taşıyan bir kist tedavi gerektirebilir. Boyutun yanında kistin içeriği, duvar yapısı, şikayetler, yaş ve takipteki değişim birlikte değerlendirilir.
Yumurtalık kisti kendiliğinden geçer mi?
Folikül kisti ve korpus luteum kisti gibi fonksiyonel kistler çoğunlukla bir ile üç adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur. Dermoid kist, kistadenom ve çikolata kisti gibi türler ise genellikle kendiliğinden kaybolmaz. Bu nedenle kistin türünün ultrasonla doğru belirlenmesi ve uygun aralıklarla kontrol edilmesi önemlidir.
Yumurtalık kisti kansere dönüşür mü?
Üreme çağındaki kadınlarda görülen yumurtalık kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur ve kansere dönüşmez. Ancak ultrasonda katı bölümler, kalın bölmeler veya belirgin kanlanma gibi şüpheli özellikler görülen kistler ile menopoz sonrası gelişen kistler daha dikkatli değerlendirilir. Bu durumlarda ek görüntüleme, kan testleri ve gerekirse cerrahi planlanır.
Doğum kontrol hapı kistleri tedavi eder mi?
Doğum kontrol hapları yumurtlamayı baskıladığı için yeni fonksiyonel kistlerin oluşmasını azaltabilir; ancak mevcut bir kisti eritmez. Endometriozise bağlı ağrının kontrolünde ve çikolata kisti ameliyatı sonrası tekrarın azaltılmasında ise hormonal tedaviler önemli bir yer tutar. Hangi tedavinin size uygun olduğu muayene sonrası belirlenir.
Çikolata kisti ameliyattan sonra tekrarlar mı?
Endometriozis kronik bir hastalık olduğu için çikolata kistleri ameliyat sonrasında tekrar edebilir. Kist duvarının uygun teknikle tamamen çıkarılması ve ameliyat sonrası, gebelik planı yoksa, hormonal tedavinin sürdürülmesi tekrar riskini azaltmaya yardımcı olur. Düzenli ultrason kontrolleriyle olası bir tekrar erken dönemde fark edilebilir.
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Maltepe Üniversitesi Hastanesi
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tedavi ancak muayene sonrasında belirlenebilir.
